|
|
 |
 |
|
|
७ द्रोणपर्व.jpg)
॥ श्रीः ॥
7.72. अध्यायः 072
Mahabharata - Drona Parva - Chapter Topics
अभिमन्युमनुशोच्यार्जुनस्य विलापः॥ 1 ॥

Mahabharata - Drona Parva - Chapter Text
धृतराष्ट्र उवाच। 7-72-0x(4438)(47327)
अथ संशप्तकैः सार्धं युध्यमाने धनञ्जये।
अभिमन्यौ हते चापि बाले बलवतां वरे॥ 7-72-1(47328)
महर्षिसत्तमे याते व्यासे स तु युधिष्ठिरः।
पाण्डवाः किमथाऽकार्षुः शोकोपहतचेतसः॥ 7-72-2(47329)
कथं संशप्तकेभ्यो वा निवृत्तो वानरध्वजः।
केन वा कथितस्तस्य प्रशान्तः सुतपावकः।
एतन्मे शंस तत्त्वेन सर्वमेवेह सञ्जय॥ 7-72-3(47330)
सञ्जय उवाच। 7-72-4x(4439)
शृणु राजन्यथा तेभ्यो निवृत्तः कृष्णसारथिः।
ततः सर्वाणि सैन्यानि दहन्कृष्णगतिर्यथा॥ 7-72-4(47331)
सम्प्रयातेऽस्तमादित्ये संध्याकाल उपस्थिते।
अयातस्यात्मशिबिरं निमित्तैरघशंसिभिः॥ 7-72-5(47332)
यच्चासीन्मानसं तस्य यच्च कृष्णेन भाषितम्।
यथा च कथितस्तस्य निहतः सुतपावकः।
विस्तरेणैव मे सर्वं ब्रुवतः शृणु मारिष'॥ 7-72-6(47333)
तस्मिन्नहनि निर्वृत्ते घोरे प्राणभृतां क्षये।
आदित्येऽस्तङ्गते श्रीमान्सन्ध्याकाल उपस्थिते॥ 7-72-7(47334)
व्यपयातेषु वासाय सर्वेषु भरतर्षभ।
हत्वा संशप्तकव्रातान्दिव्यैरस्त्रैः कपिध्वजः॥ 7-72-8(47335)
प्रायात्स्वशिबिरं जिष्णुर्जैत्रमास्थाय तं रथम्।
गच्छन्नेव च गोविन्दं साश्रुकण्ठोऽभ्यभाषत॥ 7-72-9(47336)
किं तु मे हृदयं त्रस्तं वाक्व सज्जति केशव।
स्यन्दने नावतिष्ठामि गात्रैः सीदामि चाच्युत॥ 7-72-10(47337)
अनिष्टं चैव मे श्लिष्टं हृदयान्नापसर्पति।
भुविये दिक्षु चात्युग्रा उत्पातास्त्रासयन्ति माम्॥ 7-72-11(47338)
बहुप्रकारा दृश्यन्ते सर्व एवाघशंसिनः।
अपि स्वस्ति भवेद्राज्ञः सामात्यस्य गुरोर्मम॥ 7-72-12(47339)
वासुदेव उवाच। 7-72-13x(4440)
व्यक्तं शिवं सहभ्रातुर्धर्मराजस्य पाण्डव।
मा शुचःकिञ्चिदेवान्यत्तत्रानिष्टं भविष्यति॥ 7-72-13(47340)
सञ्जय उवाच। 7-72-14x(4441)
ततः सन्ध्यामुपास्यैव वीरौ वीरावसादने।
कथयन्तौ रणे वृत्तं प्रयातौ रथमास्थितौ॥ 7-72-14(47341)
ततः स्वशिबिरं प्राप्तौ हतामित्रौ हतद्विषौ।
वासुदेवोऽर्जुनश्चैव कृत्वा कर्म सुदुष्करम्॥ 7-72-15(47342)
ध्वस्ताकारमिवालेख्यं संवीक्ष्य शिबिरं स्वकम्।
बीभत्सुरब्रवीत्कृष्णमस्वस्थहृदयस्ततः॥ 7-72-16(47343)
नदन्ति नाद्य तूर्याणि मङ्गल्यानि जनार्दन।
मिश्रा दुन्दुभिनिर्धोषैः शङ्खाश्चाडम्बरैः सह॥ 7-72-17(47344)
वीणा नैवाद्य वाद्यन्ते शम्यातालस्वनैः सह।
मङ्गल्यानि च गीतानि न गायन्ति पठन्ति च॥ 7-72-18(47345)
स्तुतियुक्तानि रम्याणि ममानीकेषु बन्दिनः।
योधाश्चापि हि मां दृष्ट्वा निवर्तन्ते ह्यधोमुखाः॥ 7-72-19(47346)
कर्माणि च यथापूर्वं कृत्वा नाभिवदन्ति माम्।
अपि स्वस्ति भवेदद्य भ्रातृभ्यो मम माधव॥ 7-72-20(47347)
न हि शुद्ध्यति मे भावो दृष्ट्वा स्वजनमाकुलम्।
अपि पाञ्चालराजस्य विराटस्य च मानद॥ 7-72-21(47348)
सर्वेषां चैव योधानां सामग्र्यं स्यान्ममाच्युत।
न च मामद्य सौभद्रः प्रहृष्टो भ्रातृभिः सह।
रणादायान्तमुचितं प्रत्युद्याति हसन्निव॥ 7-72-22(47349)
सञ्जय उवाच। 7-72-23x(4442)
एवं सङ्कथयन्तौ तौ प्रविष्टौ शिबिरं स्वकम्।
ददृशाते भृशास्वस्थान्पाण्डवान्नष्टचेतसः॥ 7-72-23(47350)
दृष्ट्वा भ्रातृंश्च पुत्रांश्च विमना वानरध्वजः।
अपश्यंश्चैव सौभद्रमिदं वचनमब्रवीत्॥ 7-72-24(47351)
मुखवर्णोऽप्रसन्नो वः सर्वेषामेव लक्ष्यते।
न चाभिमन्युं पश्यामि न च मां प्रतिनन्दथ॥ 7-72-25(47352)
मया श्रुतश्च द्रोणेन पद्मव्यूहो विनिर्मितः।
न च वस्तस्य भेत्ताऽस्ति विना सौभद्रमर्भकम्॥ 7-72-26(47353)
न चोपदिष्टस्तस्यासीन्मयानीकाद्विनिर्गमः।
कच्चिन्न बालो युष्माभिः परानीकं प्रवेशितः॥ 7-72-27(47354)
भित्त्वाऽनीकं महेष्वासः परेषां बहुभिर्युधि।
कच्चिन्न निहतः सङ्ख्ये सौभद्रः परवीरहा॥ 7-72-28(47355)
लोहिताक्षं महाबाहुं जातं सिंहमिवाद्रिषु।
उपेन्द्रसदृशं ब्रूत कथमायोधने हतः॥ 7-72-29(47356)
सुकुमारं महेष्वासं वासवस्यात्मजात्मजम्।
सदा मम प्रियं ब्रूत कथमायोधने हतः॥ 7-72-30(47357)
सुभद्रायाः प्रियं पुत्रं द्रौपद्याः केशवस्य च।
अम्बायाश्च प्रियं नित्यं कोवधीत्कालमोहितः॥ 7-72-31(47358)
सदृशो वृष्णिवीरस्य केशवस्य महात्मनः।
विक्रमश्रुतमाहात्म्यैः कथमायोधने हतः॥ 7-72-32(47359)
वार्ष्णेयीदयितं शूरं मया सततलालितम्।
यदि पुत्रं न पश्यामि यास्यामि यमसादनम्॥ 7-72-33(47360)
मृदुकुञ्चितकेशान्तं बालं बालमृगेक्षणम्।
मत्तद्विरदविक्रान्तं सिंहपोतमिवोद्गतम्॥ 7-72-34(47361)
स्मिताभिभाषिणं दान्तं गुरुवाक्यकरं सदा।
बाल्येऽप्यतुलकर्माणं प्रियवाक्यममत्सरम्॥ 7-72-35(47362)
महोत्साहं महाबाहुं दीर्घराजीवलोचनम्।
भक्तानुकम्पिनं दान्तं न च नीचानुसारिणम्॥ 7-72-36(47363)
कृतज्ञं ज्ञानसम्पन्नं कृतास्त्रभनिवर्तिनम्।
युद्धाभिनन्दिनं नित्यं द्विषतां भयवर्धनम्॥ 7-72-37(47364)
स्वेषां प्रियहिते युक्तं पितॄणां जयगृद्धिनम्।
न च पूर्वं प्रहर्तारं सम्प्रमे नष्टसम्भ्रमम्।
यदि पुत्रं न पश्यामि यास्यामि यमसादनम्॥ 7-72-38(47365)
रथेषु गण्यमानेषु गणितं तं महारथम्।
मयाऽध्यर्धगुणं सङ्ख्ये तरुणं बाहुशालिनम्॥ 7-72-39(47366)
प्रद्युम्नस्य प्रियं नित्यं केशवस्य ममैव च।
यदि पुत्रं न पश्यामि यास्यामि यमसादनम्॥ 7-72-40(47367)
सुनसं सुललाटान्तं स्वक्षिभ्रूदशनच्छदम्।
अपश्यतस्तद्वदनं का शान्तिर्हृदयस्य मे॥ 7-72-41(47368)
तन्त्रीस्वनसुखं रम्यं पुंस्कोकिलसमध्वनिम्।
अशृण्वतः स्वनं तस्य का शान्तिर्हृदयस्य मे॥ 7-72-42(47369)
रूपं चाप्रतिमं तस्य त्रिदशैश्चापि दुर्लभम्।
अपश्यतो हि वीरस्य का शान्तिर्हृदयस्य मे॥ 7-72-43(47370)
अभिवादनदक्षं तं पितॄणां वचने रतम्।
नाद्याहं यदि पश्यामि का शान्तिर्हृदयस्य मे॥ 7-72-44(47371)
सुकुमारः सदा वीरो महार्हशयनोचितः।
भूमावनाथवच्छेते नूनं नाथवतां वरः॥ 7-72-45(47372)
शयानं समुपासन्ति यं पुरा परमस्त्रियः।
तमद्य विप्रविद्धाङ्गमुपासन्त्यशिवाः शिवाः॥ 7-72-46(47373)
यः पुरा बोध्यते सुप्तः सूतमागधबन्दिभिः।
बोधयन्त्यद्य तं नूनं श्वापदा विकृतैः स्वनैः॥ 7-72-47(47374)
छत्रच्छायासमुचितं तस्य तद्वदनं शुभम्।
नूनमद्य रजोध्वस्तं रणरेणुः करिष्यति॥ 7-72-48(47375)
हा पुत्रकावितृप्तस्य सततं पुत्रदर्शने।
भाग्यहीनस्य कालेन यथा मे नीयसे बलात्॥ 7-72-49(47376)
सा च संयमनी नूनं सदा सुकृतिनां गतिः।
स्वभाभिर्मोहिता रम्या त्वयाऽत्यर्थं विराजते॥ 7-72-50(47377)
नूनं वैवस्वतश्च त्वां वरुणश्च प्रियातिथिम्।
शतक्रतुर्धनेशश्च प्राप्तमर्चन्त्यभीरुकम्॥ 7-72-51(47378)
सञ्जय उवाच। 7-72-52x(4443)
एवं विलप्य बहुधा भिन्नपोतो वगिग्यथा।
दुःखेन महताऽविष्टो युधिष्ठिरमपृच्छत॥ 7-72-52(47379)
`कथं त्वयि च भीमे च धृष्टद्युम्ने च जीवति।
सात्यके शक्रविक्रान्ते सौभद्रो निहतः परैः'॥ 7-72-53(47380)
कच्चित्स कदनं कृत्वा परेषां कुरुनन्दन।
स्वर्गतोऽभिमुखः सङ्ख्ये युध्यमानो नरर्षभैः॥ 7-72-54(47381)
स नूनं बहुभिर्यत्तैर्युध्यमानो नरर्षभैः।
असहायः सहायार्थी मामनुध्यातवान्ध्रुवम्॥ 7-72-55(47382)
पीड्यमानः शरैर्बालस्तात साध्वभिधाव माम्।
इति विप्रलपन्मन्ये नृशंसैर्भुवि पातितः॥ 7-72-56(47383)
अथवा मत्प्रसूतः स स्वस्रीयो माधवस्य च।
सुभद्रायां च सम्भूतो न चैवं वक्तुमर्हति॥ 7-72-57(47384)
वज्रसारमयं नूनं हृदयं सुदृढं मम।
अपश्यतो दीर्घबाहुं रक्ताक्षं यन्न दीर्यते॥ 7-72-58(47385)
कथं बाले महेष्वासा नृशंसा मर्मभेदिनः।
स्वस्रीये वासुदेवस्य मम पुत्रेऽक्षिपञ्शरान्॥ 7-72-59(47386)
यो मां नित्यमदीनात्मा प्रत्युद्गम्याभिनन्दति।
उपयान्तं रिपून्हत्वा सोऽद्य मां किं न पश्यति॥ 7-72-60(47387)
नूनं स पातितः शेते धरण्यां रुधिरोक्षितः।
शोभयन्मेदिनीं गात्रैरादित्य इव पातितः॥ 7-72-61(47388)
सुभद्रामनुशोचामि या पुत्रमपलायिनम्।
रणे विनिहतं श्रुत्वा शोकार्ता वै विनङ्क्षति॥ 7-72-62(47389)
सुभद्रा वक्ष्यते किं मामबिमन्युमपश्यती।
द्रौपदीं चैव दुःखार्तां किं वा वक्ष्यामि तामहम्॥ 7-72-63(47390)
वज्रसारमयं नूनं हृदयं यन्न यास्यति।
सहस्रधा वधूं दृष्ट्वा रुदतीं शोककर्शिताम्॥ 7-72-64(47391)
हृष्टानां धार्तराष्ट्राणां सिंहनादो मया श्रुतः।
युयुत्सुश्चापि कृष्णेन श्रुतो वीरानुपालभन्॥ 7-72-65(47392)
अशक्नुवन्तः पार्थस्य बालं हत्वा महाबलम्।
किं न लज्जन्त्यधर्मज्ञाः पार्थिवा दृश्यतां बलम्॥ 7-72-66(47393)
किं तयोर्विप्रियं कृत्वा केशवार्जुनयोर्मृधे।
सिंहवन्नदथ प्रीताः शोककाल उपस्थिते॥ 7-72-67(47394)
आगमिष्यति वः क्षिप्रं फलं पापस्य कर्मणः।
अधर्मो हि कृतस्तीव्रः कथं स्यादफलश्चिरम्॥ 7-72-68(47395)
इति तान्परिभाषन्वै वैश्यापुत्रो महामतिः।
अपायाच्छस्त्रमुत्सृज्य कोपदुःखसमन्वितः॥ 7-72-69(47396)
किमर्थमेतन्नाख्यातं त्वया कृष्ण रणे मम।
अधक्ष्यं तानहं क्रूरांस्तदा सर्वान्महारथान्॥ 7-72-70(47397)
सञ्जय उवाच। 7-72-71x(4444)
पुत्रशोकार्दितं पार्थं ध्यायन्तं साश्रुलोचनम्।
निगृह्य वासुदेवस्तं पुत्राधिभिरभिप्लुतम्।
मैवमित्यब्रवीत्कृष्णस्तीव्रशोकसमन्वितम्॥ 7-72-71(47398)
सर्वेषामेष वै पन्थाः शूराणामनिवर्तिनाम्।
क्षत्रियाणां विशेषेण येषां नः शस्त्रजीविका॥ 7-72-72(47399)
एषा वै युध्यमानानां शूराणामनिवर्तिनाम्।
विहिता सर्वशास्त्रज्ञैर्गतिर्मतिमतां वर॥ 7-72-73(47400)
ध्रुवं हि युद्धे मरणं शूरामामनिवर्तिनाम्।
गतः पुण्यकृतां लोकानभिमन्युर्न संशयः॥ 7-72-74(47401)
एतच्च सर्ववीराणां काङ्क्षितं भरतर्षभ।
सङ्ग्रामेऽभिमुखा मृत्युं प्राप्नुयामेति मानद॥ 7-72-75(47402)
स च वीरान्रणे हत्वा राजपुत्रान्महाबलान्।
वीरैराकाङ्क्षितं मृत्युं सम्प्राप्तोऽभिमुखं रणे॥ 7-72-76(47403)
मा शुचः पुरुषव्याघ्र पूर्वैरेष सनातनः।
धर्मकृद्भिः कृतो धर्मः क्षत्रियाणां रणे क्षयः॥ 7-72-77(47404)
इमे ते भ्रातरः सर्वे दीना भरतसत्तम।
त्वयि शोकसमाविष्टे नृपाश्च सुहृदस्तव॥ 7-72-78(47405)
एतांश्च वचसा साम्ना समाश्वासय मानद।
विदितं वेदितव्यं ते न शोकं कर्तुमर्हसि॥ 7-72-79(47406)
सञ्जय उवाच। 7-72-80x(4445)
एवमाश्वासितः पार्थः कृष्णेनाद्भुतकर्मणा।
ततोऽब्रवीत्तदा भ्रातॄन्सर्वान्पार्थः सगद्गदम्॥ 7-72-80(47407)
स दीर्घबाहुः पृथ्वंसो दीर्घराजीवलोचनः।
अभिमन्युर्यथा वृत्तः श्रोतुमिच्छाम्यहं तथा॥ 7-72-81(47408)
सनागस्यन्दनहयान्सङ्ग्रामे निहतान्मया।
क्षिप्रं द्रक्ष्यन्ति ते नूनं मम पुत्रं निहत्य वै॥ 7-72-82(47409)
कथं च वः कृतास्त्राणां सर्वेषां शस्त्रपाणिनाम्।
सौभद्रो निधनं गच्छेद्वज्रिणापि समागतः॥ 7-72-83(47410)
यद्येवमहमज्ञास्यमशक्तान्रक्षणे मम।
सूनोः पाण्डवपाञ्चालानगोप्स्यं तं महारणे॥ 7-72-84(47411)
कथं च वो रथस्यानां शरवर्षाणि मुञ्चताम्।
नीतोऽभिमन्युर्निधनं कदर्थीकृत्य वः परैः॥ 7-72-85(47412)
अहो वः पौरुषं नास्ति न च वोऽस्ति पराक्रमः।
यत्राभिमन्युः समरे पश्यतां वो निपातितः॥ 7-72-86(47413)
आत्मानमेव गर्हेयं यदहं वै सुदुर्बलान्।
युष्मानाज्ञाय निर्यातो भीरूनकृतनिश्चयान्॥ 7-72-87(47414)
आहोस्विद्भूषणार्थाय वर्मशस्त्रायुधानि वः।
वाचस्तु वक्तुं संसत्सु मम पुत्रमरक्षताम्॥ 7-72-88(47415)
सञ्जय उवाच। 7-72-89x(4446)
एवमुक्त्वा ततो वाक्यमतिष्ठद्वै वरासिमान्।
न स्माशक्यत बीभत्सुः केनचित्प्रसमीक्षितुम्॥ 7-72-89(47416)
तमन्तकमिव क्रुद्धं निःश्वसन्तं मुहुर्मुहुः।
`महेन्द्रमिव तिष्ठन्तं वज्रोद्यतमहाभुजम्'।
पुत्रशोकाभिसन्तप्तमश्रुपूर्णमुखं तदा॥ 7-72-90(47417)
न भाषितुं शक्नुवन्ति द्रष्टुं वा सुहृदोऽर्जुनम्।
अन्यत्र वासुदेवाद्वा ज्येष्ठाद्वा पाण्डुनन्दनात्॥ 7-72-91(47418)
सर्वास्ववस्थासु हितावर्जुनस्य मनोनुगौ।
बहुमानात्प्रियत्वाच्च तावेनं वक्तमर्हतः॥ 7-72-92(47419)
ततस्तं पुत्रशोकेन भृशं पीडितमानसम्।
राजीवलोचनं क्रुद्धं राजा वचनमब्रवीत्॥ ॥ 7-72-93(47420)
इति श्रीमन्महाभारते द्रोणपर्वणि प्रतिज्ञापर्वणि द्विसप्ततितमोऽध्यायः॥ 72 ॥
Mahabharata - Drona Parva - Chapter Footnotes
5-72-11 श्लिष्टमनुबद्धम्॥ 5-72-17 आडम्बरैस्तूर्यरवैः॥ 5-72-49 यथेति कथमर्थे॥ 5-72-70 वासुदेव उवाच। किमर्थमेतन्नाख्यातं त्वया पार्थ रणे मम इति ट.पाठः॥ 5-72-72 द्विसप्ततितमोऽध्यायः॥


|
 100000 shlokas.jpg)
|
|
"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India. |
| |
| |
|
|
| |
|
|
| |
|
|